Nieuws

13-2-2008 | Wat kunnen we leren van nuns?

Geluk en engagement

Als je met een ernstig probleem geconfronteerd wordt, denk dan zeer goed na.
Is er een oplossing, dan heeft het geen zin u op te winden.
Is er geen oplossing, dan heeft het geen nut u op te winden.
De Dalai Lama

Vandaag kwam ik in contact met de Nun Study, en dat sprak me zo aan dat ik de literatuur ben gaan uitpluizen. Ik ben op zoek naar verschillen tussen mensen in hun geluk. Sommigen lijken er van te houden steeds het slachtoffer te spelen en hebben ergens een vage hoop dat andere mensen daarin geïnteresseerd zijn. Anderen doen hun best om gelukkig te zijn en vertellen dat ook aan hun vrienden. Het is vreemd dat er niet veel studies met diepgang naar deze verschijnselen werden gedaan. Waarom zijn we gelukkig en optimistisch en wat betekent dat voor ons?
Wie veel positieve emoties zoals blijheid, geluk en dergelijke ervaart is beter gewapend om de negatieve levenservaringen aan te kunnen. Negatieve levenservaringen leiden ons tot een bepaald gedrag en veroorzaken destructieve overtuigingen. Positieve emoties hebben eerder een buffereffect. In de wereldberoemde Amerikaanse nun-studie( Danner, Snowdon and Friesen, 2001) wordt dit aangetoond in een studie bij nonnen. Deze nonnen werden onderzocht toen ze ongeveer 83 jaar oud waren. Men bekeek 180 autobiografieën van nonnen net voor ze in het klooster intraden. Deze autobiografieën waren geschreven op de leeftijd vooraan in de 20 jaar. Men onderzocht ze op emoties. Er kwamen in deze autobiografieën bijna geen negatieve emoties naar voor (1 negatieve emotie per zes positieve) . Wanneer men nu deze nonnen onderzocht op oudere leeftijd dan ziet men dat de kans om nog in leven te zijn significant toeneemt naarmate men meer positieve emoties naar voor brengt op jonge leeftijd. En stressvolle levensgebeurtenissen hebben veel minder effect. Normaal brengen stressvolle levensgebeurtenissen onheil mee (Homes en Rahe). Wellicht door het ervaren van de negatieve emoties en het daarmee samenhangende gedrag en de overtuigingen die ontstaan. Maar niet dus bij deze nonnen.
Het is dus belangrijk positief in het leven te staan vol engagement. Deze positieve emoties veroorzaken een langere levensduur. Misschien allemaal wat verwarrend maar het betekent gewoon dat je negatieve emoties niet te lang moet koesteren. Je moet er niet teveel over vertellen en het slachtoffer niet uithangen. Maak liever een lijst op van positieve emoties en kijk na wat ze voor u betekenden in het leven. Welk gedrag had je en welke overtuigingen ben je gaan koesteren? Zijn "alle" mensen slecht of is je visie meer genuanceerd? Het antwoord heeft effect op je levensduur.

Volgens Seligman betekent gelukkig zijn:
-Een beetje plezier in het leven
-The Engaged Life: betrokkenheid/verbondenheid
met anderen of met je werk of met je hobby’s, met
iets waar je helemaal in op kunt gaan (ook wel
"flow" genoemd).
-The Meaningful Life: het gevoel van zinvolheid, jouw
talenten inzetten voor iets dat groter is dan jezelf.

1. Ken uzelf: Apollo’s opdracht ‘Ken uzelf’, lees je in het voorportaal van de tempel in Delphi. Veel oude Grieken vatten dit advies op als een geneesmiddel en een bevel. Voor Socrates was het beide. Socrates devies was : “ik moet eerst mezelf leren kennen. Ik moet niet nieuwsgierig zijn over alle dingen rondom mij terwijl ik mezelf niet ken.” Ken uzelf was meer dan een begroeting, het was voor Socrates de weg naar het geluk en de man heeft er zijn leven aan besteed tot zijn laatste snik. Tegenwoordig zijn er veel hulpmiddelen om uzelf beter te leren kennen. Let op de feedback van jouw vrienden. En er bestaan uitstekende vragenlijsten voor dit doel.

2. Wees dankbaar. Uzelf kennen is soms erg confronterend. Want we zullen zien dat we bepaalde dingen heel goed kunnen en andere niet. Daarom focussen we ons best op die dingen die ons gegeven zijn en waar we in uitblinken. Iedereen heeft zijn sterke punten. Kijk er naar en wees nieuwsgierig hoe je dat nog verder kunt uitbouwen en hoe anderen dat doen. Schrijf die dingen op. Er zijn studies die aantonen dat mensen dan minder vlug psychosomatische klachten en stress en zelfs chronische ziektes oplopen. Dankbaar zijn lokt positieve emoties uit. En deze positieve emoties lokken dan weer een positief gedrag uit en positieve overtuigingen. Dat bevordert geluk. “Geniet van het leven, het duurt maar even.” En verlies je tijd niet met bemoeizucht en negativiteit. Dankbaarheid verhoogt zelfvertrouwen want we vergelijken ons minder met anderen. ( Extern referentiekader) zodat we minder afgunstig kunnen zijn. Je leert ook omgaan met stress. Dankbare mensen worden minder vaak en minder zwaar geconfronteerd met de stressvolle levensgebeurtenissen als ze aan het denken gaan. In trainingen valt altijd op hoe moeilijk mensen het hebben om directe dankbaarheid te uiten. Ze vinden dat moeilijk en sommigen verstoppen zich. Nochtans is het geven van waardering op een gemeende en respectvolle manier één van de beste middelen om je eigen zelfvertrouwen op te krikken.

3. Hou van de mensen zoals ze zijn: er bestaan geen anderen ( onbekend).
Ken de anderen. Ieder mens heeft een ander model van de wereld. Leer daarmee omgaan en ga nooit in discussie. Deze mensen hebben daar recht op, ze mogen anders denken. Je moet kiezen: gelijk krijgen of gelukkig zijn. Echt gelukkige mensen discussiëren nooit voor hun gelijk. Laat discussie aan anderen over.

4. Zoek steeds naar verschillende opties om je doelen te bereiken in het leven. Eén vaste goede manier is maar saai, twee opties is een dilemma. Dus heb je best steeds drie opties. Dan kun je optimistisch door het leven gaan. Want je weet: ooit bereik je wel je doelen. Fixeer je niet op wat mis gaat, bekijk het van de goede kant en stel niet teveel de waaromvraag als iets mis gaat. Bepaal doelen in je leven en een ideale missie, het doel van je leven op lange termijn. Verlies je niet teveel in geld, ook je partner, kinderen, vrienden, nieuwsgierigheid horen in dat doel te staan.

5. Pas op met het extern referentiekader. Op het moment dat we ons vergelijken met anderen is het hek van de dam. Want steeds zullen we wel iemand vinden die het beter heeft, grappiger is of knapper en slimmer. Dat heeft weinig belang. Hoe heb jij het? Dit is ook de reden waarom geld nooit lang gelukkig maakt. Geld kan gelukkig maken als je er te weinig hebt, maar een plotse onverwachte hoeveelheid geld maakt maar voor korte tijd gelukkig. Het kan wel leuk zijn een groter huis te hebben en een blitse wagen maar door het proces van extern vergelijken zul je al vlug iemand vinden die het nog beter heeft. En dan is de lol eraf.

Een extern referentiekader is ook de reden van onnodig gepieker. Waarom hebben de anderen meer, wat zouden ze denken van mij? Gebruik de STOP methode als je piekert. Zeg onmiddellijk stop tegen jezelf als je merkt dat je tobt. Niet piekeren is weliswaar onmogelijk. Daarom, bepaal elke dag een tiental minuten om te piekeren en stop er de rest van de dag mee.

6. Bouw een goed en volledig sociaal netwerk op.
René Diekstra beschrijft in zijn boek “Het geestige Lichaam” een aantal redenen om onze contacten beter uit te bouwen. Deze contacten zijn belangrijk bij het verwerken van trauma’s. Bij het verlies van een dierbare persoon kan men van geluk spreken als men kan rekenen op een sociaal netwerk om zijn verdriet te uiten en wellicht ook om een aantal praktische problemen op te lossen. Contacten verminderen de kans op een depressie. Door te praten piekert men minder en voelt men zich minder hopeloos, hulpeloos of waardeloos. En mensen willen ook wel eens aangeraakt worden. Ik ken iemand die pas echtgescheiden is en regelmatig naar een wellness centrum gaat, gewoon om nog eens lichamelijk contact te voelen. Mensen met een goed sociaal netwerk vervelen zich minder en kunnen makkelijker allerhande praktische problemen oplossen en voelen zich waardevoller. En niet te vergeten, intieme sociale relaties hebben een goede invloed op de manier waarop onze hormonen functioneren.
Ook zouden sociale contacten endorfine laten aanmaken in onze hersenen. Je weet wel, die stof die ook aangemaakt wordt bij joggers. Diekstra vraagt zich ironisch af wie er nu het gelukkigst is: de jogger of de persoon die een gezellige babbel heeft met een lekkere tas koffie.
Investeer in goedheid om een sociaal netwerk uit te bouwen. Alles wat je uitzendt, krijg je terug. Dit is geen originele gedachte. Maar wel werkzaam. In mijn omgeving zijn er mensen die altijd beweren dat diegenen die niet rond komen in het leven lui zijn, verliezers, mensen die niet willen werken. Door dergelijke opmerkingen breek je jouw netwerk af. Dus wil je een goed sociaal netwerk, dan ga je best over tot een investering in goedheid. Dat kan vanalles zijn: een gesprek, een lach, tijd, geld, vriendelijkheid, eens op de baby van je kinderen letten. Vooral als deze daden niet teveel gespreid voorkomen maar samen op één dag hebben ze maximaal effect op uw geluk en sociaal netwerk. Varieer ook, want al snel treden routine en gewenning op. Goed doen heeft een positief effect op ons zelfbeeld en helpt een sociaal netwerk uit te bouwen. En je voelt je verbonden met de anderen. Let wel op dat je niet belerend overkomt want dan bereik je het omgekeerde. Er is wat creativiteit nodig.
Uit wetenschappelijk onderzoek weten we dat er één uitzondering is. Mensen die langdurig zorg dragen voor zieke familieleden of gehandicapten. Dat kan zeer stresserend zijn. Dat wil natuurlijk niet zeggen dat je het niet moet doen. Maar hier moet je goed opletten op je eigen gezondheid en eens nadenken hoe je moet omgaan met verlies of dood.
Let er ook op dat je vriendelijkheid op prijs gesteld wordt. Een ongevraagde goede raad of daad kan een slechte daad zijn als het allemaal nogal geforceerd overkomt. En tenslotte, laat je nooit tot vriendelijkheid dwingen door een vorm van emotionele chantage.
Tenslotte, er zijn voorbeelden bekend van mensen die hun rijkdom besteden aan goedheid. Denken we maar aan Bill Gates, die een groot deel van zijn geld en tijd besteedt aan gezondheidszorg en onderwijs.

7. Voor wie het voorgaande een beetje klef klinkt, ik heb er nog eentje: vergeven. Ik ken kinderen die hun leven besteden aan kwaad zijn op hun ouders. Ooit zullen ze het zonder die mensen moeten stellen. In mijn buurt is een man die al 10 jaar voor de rechtbank enkele centimeter betwist van de grond waarop de buurman woont. Wat denk je: zouden deze mensen gelukkig zijn? Ik zie nogal wat mensen die betrokken waren in een zeer pijnlijke echtscheiding. Dan hoor je woorden als: dat zal hij/zij ooit bekopen, ik wil hem/haar evenveel zien lijden als ikzelf of ook nooit wil ik hem/haar nog zien. Dikwijls zijn de woorden brutaler, maar dat wil ik hier niet neerschrijven. Wat is er aan de hand? Iemand heeft je pijn gedaan en is onrechtvaardig geweest en je wilt terugslaan. Maar daardoor veroorzaak je bij jezelf maagzweren en allerhande onheil. Je wilt wraak en je wordt ongelukkiger dan nodig. Wellicht heeft alles zijn tijd nodig en het is zeker niet nodig een ongelukkige relatie te herstellen. Je moet niet vergeten. Maar je kunt de situatie eens overdenken en nagaan wat rechtvaardigheid is. En bitterheid brengt jou het meeste schade toe. Veelal zullen ook andere mensen uit jouw sociale netwerk dit niet lang verdragen want mensen willen niet omgaan met anderen die cynisch of bitter zijn. Vergeving geeft tenslotte meer sociale steun en meer eigenwaarde. Pubers die denken dat hun ouders hen verwaarloosd hebben kunnen eens proberen wat empathie te vertonen. Er zijn namelijk weinig mensen die op een bewuste manier kwaad doen. En op de lange duur zorgt een vijandige houding voor brokken bij onszelf. Kijk eens na of andere mensen ooit jou iets vergeven hebben en hoe dat voelde. Visualiseer eens hoe je iemand kunt vergeven en schrijf dit neer in een brief. Je vergeeft je vader dat hij nooit tijd had, je vergeeft je moeder dat ze voor je vader koos in moeilijke situaties, je vergeeft vrienden onheus gedrag en zelfs je partner overspel. Je beschrijft het gedrag van anderen in een soort brief en je eindigt je brief met vergeving. Ken je mensen in je omgeving die dat al gedaan hebben, ga dan eens met ze spreken. Probeer ook eens te kijken naar het standpunt van de ander en probeer eens verklaringen te bedenken. Mensen die jarenlange haat koesteren zijn niet gelukkig en vertonen bitterheid, een nauw sociaal netwerk en op de lange duur allerhande klachten zoals slapeloosheid en spierpijnen of maagdarmklachten of nog erger. Dat is wetenschappelijk allemaal aangetoond. Vooral de schrijfmethode is efficiënt. Je hoeft die brief helemaal niet op te sturen. Dat laat je maar bepalen door jouw veiligheid en door de context waar alles gebeurt. Maar reeds de gekende onderzoeker Pennenbaker toonde jaren geleden aan dat het neerschrijven in een dagboek of brief voor een verlenging van de levensduur zorgt.

8. Leef in het hier en nu. Beoefen Flow en Engagement.
Flow is een optimale ervaring waar je opgaat in de omwereld, tijd en ruimte vergeet, en dat ontstaat in het hier en nu als je leeft met aandacht. Uitdagingen mogen een ietsepietsje meer zijn dan kwaliteiten om niet in routine en verveling te belanden. Dan staan we zeer dicht bij geluk en optimale creativiteit. De bewustzijnsdrempel is verlaagd en we weten niet dat we honger hebben of moe zijn. Onze hersencortex maakt plaats voor reflexen uit de hersenstam. ( Tjeu Van Den Berk:Het mysterie van de Hersenstam, Pelckmans, 2001). Dus leven in het nu. Niet zoiets van: wat gaan we straks eten, gaan we morgen naar de bioscoop? Enkel nu. Leg jezelf doelen op en geniet van de weg er naartoe. Veelal gebeurt dit op het werk als we bevlogen bezig zijn, nooit tijdens routine. Probeer dus ook in routineklussen iets uitdagends te vinden. Probeer anderen zo interessant te vinden dat ook in gesprekken flow kan ontstaan en discussieer nooit. Zoek naar iets uitdagends in een gesprek. Verspil geen uren voor de TV zoals een konijn voor een lichtbak maar tracht ook weer je vrije tijd uitdagend te organiseren. Tracht werk te zien als een soort roeping. Een roeping is niet enkel weggelegd voor artiesten of predikanten maar evenzeer voor schoonmaaksters. Men kan altijd iets uidagends toevoegen. Geniet van het leven, geniet samen met vrienden en kennissen en visualiseer gelukkige momenten. De wereld is mooi, maar je moet wel willen rondkijken. Organiseer je werk- en woonruimte zo dat flow kan ontstaan en dat afleiding zelden voorkomt. Zet de GSM af als dat kan en ook de “biep” op uw computertelkens er een mail binnenkomt. Zorg ervoor dat je dag niet opgaat in het turen naar beeldschermen. Haal je hart op, probeer positieve emoties te ervaren en geniet ervan. Tenslotte, leef in het heden maat vergeet niet te plannen voor de toekomst en te leren uit het verleden. Want ook leven in het heden kan men overdrijven. Laat je niet doen door de huidige hype rond het hier en nu.

9. En dan hebben we nog engagement. We weten dat deze bevlogenheid makkelijker is voor extraverte en emotioneel stabiele mensen maar iedereen kan het leren. Wat je moet hebben zijn doelen in het leven. Doelen voor vandaag, voor deze week, voor deze maand, lange termijn doelen en een levensdoel. Daar ga je best eens bij zitten en de lange termijn doelen schrijf je neer in een soort missie of visie. Je weet in welke context je een bepaald gedrag uitoefent. De drijfveer voor jouw gedrag is best een positieve emotie en een positieve gedachte en een positief zelfbeeld. Dan kun je daar helemaal achter staan en je doelen op een bevlogen manier nastreven. Want je bent bezig met zelfrealisatie. Engagement is het tegengif voor moeheid en burn-out. Want bij burn-out wordt ons zelfbeeld aangetast, bij engagement zijn we bezig met zelfrealisatie. Denk aan de studie met de nonnen. Kies doelen die uit jezelf komen en niet door anderen bepaald worden. Benader doelen op een positieve manier zonder teveel op fouten of details te letten. En voor je levensdoel is het goed eens na te denken hoe je wilt herinnerd worden na je dood. Hoe wil je dat je kinderen, partner en vrienden leven? Hoe wil je herinnerd worden?
En geloof erin dat het zal lukken. Dan wordt het bereiken van een doel een soort selffulfilling prophecy. Mensen die al op voorhand tegen zichzelf zeggen dat ze niet zeker zijn dat het allemaal gaat lukken, bakken er meestal niet veel van.

10. Zorg voor je lichaam. We zullen op deze plaats niet uitgebreid ingaan op dit onderwerp maar geluk heeft natuurlijk veel vandoen met wat je eet, de kwaliteit van jouw slaap, jouw bioritme, lichaamsbeweging, en ook hoe je gekleed loopt en je lichaam verzorgt.
Ga zorgvuldig om met je denken. Denktechnieken zijn essentieel voor het gelukkig zijn. Dan hebben we twee zaken: wat we denken en hoe we denken. Albert Ellis toonde op een gezaghebbende manier aan dat de inhoud van ons denken essentieel is voor ons geluk. Hij gaf ons ook een aantal eenvoudige oefeningen om meer efficiënt te denken, om te denken wat ons helpt gelukkig te zijn.
Daarnaast hebben we ook de richting van het denken. Dat is van het allergrootste belang. De inhoud van dit hoofdstuk illustreert dat. Vroeger was de psychologie bezig met het herstellen van fouten, nu is er de positieve psychologie die zich meer richt op het bereiken van doelen. In wezen zijn beide richtingen met hetzelfde bezig, alleen hoef je in de positieve psychologie niet eerst doodziek zijn eer je aan de slag kunt gaan.

Bronnen:

Het Geestige Lichaam, René Diekstra, 1994, Bruna Uitgevers, Utrecht, NL
De maakbaarheid van het geluk, Sonja Lyubomirsky, 2008, Archipel, NL
Het mysterie van de hersenstam, Tjeu Van Den Berk, 2001, Meinema, NL

» Toon alle berichten